انسان شناسی خاورمیانه

خواهی نشوی رسوا، همرنگ جماعت شو!

سازشکاری ایرانی

دراین مقاله خواندنی که به قلم فاطمه رئیس السادات نوشته شده رویکردی جالب که پیشترتوسط یکی از دانشجویان کلاس نیز به آن اشاره شده بود بسط داده می شود. در این رویکرد صفات ایرانی- لااقل بخشی ازآن ها- دارای وجه منفی و ناپسند و مثبت وکاربردی توامان است. به نظرنویسنده این مقاله نیزصفت سازشکاری ایرانیان که بقای فرهنگی آن ها را درطول تاریخ تضمین کرده ازجمله همین ویژگی هاست :

سازگاری وسازشکاری به نظر نگارنده یکی از صفات برجسته مردم ایران است که هم وجه مثبت دارد و هم وجه منفی .

موقعیت جغرافیایی استراتژیک سرزمین ایران و این که از دیر باز چهار راه تمدن و تجارت جهانی بوده ، باعث شکل گیری درگیری های مداوم بر سر تصاحب قدرت در این منطقه شده است. از سوی دیگر آب و هوای نیمه بیابانی و خشکسالی های پی در پی ، تعداد محدود رود های پر آب و معیشت مبتنی بر کشاورزی ، خود موجب به وجود آمدن و درونی شدن نوع خاصی از خلقیات است.

مهندس مهدی بازرگان در کتاب کوچک "سازگاري ايراني" (1357) که به عنوان فصل الحاقي کتاب " روح ملت‌ها"  نوشته، معتقد است : «از ترکيب بردباري، نوسان هاي زندگي و زمين گيري، اين خصلت کلي و عميق در ايراني پيدا شده که بعنوان يک سيستم دفاعي، خود را با شرايط گوناگون زمان و مکان منطبق نمايد و به هر سختي و مشقت و احيانا به هر ننگ و نکبت تن در دهد... با دوست و دشمن کنار آيد، آقايي کند و نوکري...» (ص 39)

ادامه مطلب

چطوربرای امتحان آماده شویم : آشنایی با نحوه طراحی سوالات و منابع

نمره امتحان پایان ترم شما دانشجویان عزیزاز دو بخش تشکیل شده است : 19 نمره امتحان کتبی و1 نمره مقاله های کوتاه شما با موضوع "ویژگی های مثبت ومنفی ایرانیان" که مهلت تحویل آن تا آخرین جلسه ترم جاری بوده و بدیهی است که تحویل این مقاله ها در روزامتحان پذیرفته نخواهد بود . ضمنا دانشجویانی که مایل باشند می توانند به اصلاح دوباره کارنوشت خود تا جلسه آخراقدام کرده واشکالات اشاره شده را اصلاح کنند تا نمره این بخش را کامل دریافت کنند.

همچنین دانشجویانی که مایل باشند می توانند براساس موضوعات پیشنهادی ومطرح شده در کلاس به ارائه کنفرانس پرداخته که در این صورت- بسته به کیفیت مطلب ونحوه ارائه - بین 1 تا 1.5 نمره به نمره پایان ترم ایشان اضافه خواهد شد.

پلان امتحان :

تعداد سوالات امتحانی بین 10 تا 12 تا بوده و دوسوال آن "تحلیلی" و نیازمند توضیح مفصل است که برای موفقیت شما درپاسخ به این دو سوال، آماده کردن یک مقاله کوتاه پیش از امتحان توصیه می شود. اکنون نکات لازم برای آشنایی شما با نحوه نگارش مطلوب پاسخ سوالات را با هم مرور می کنیم :

ادامه مطلب

هویت جسمی و حقوق اسمی :

آنچه در زیر از نظر می گذرد خلاصه ای از مقاله "دکترجاوید" با عنوان هویت جسمی و حقوق اسمی است که برای امتحان شما نیز در نظرگرفته شده است :

ايراني چگونه نيست. اين اساس سخن نوشتار حاضر است. هويت امروز از مسائل اساسي جوامع انساني است كه بعضاً مصداق عصرمعروف به پسامدرن شده اند. اينكه اساساً هويت را بعدي از اصالت فردي انساني، منبعث از طبيعت اوليه او بدانيم و يا اينكه آنرا مجموعه اي از جلوه هاي اجتماعي سامان دهنده شخصيت جمعي و منزلت اجتماعي او به حساب آوريم، جاي تأمل فراوان دارد. اماآنچه با در نظر گرفتن هر دو صورت فوق متغير نخواهد بود، انديشه پيرامون مؤلفه هايي است كه در حال حاضر يك انسان، به عنوان شهروند جامعه اي خاص، كيستي خود را از آن دريافت مي كند. عناصري كه از او گسست ناپذيرند، هر چند فرد در پي سلب و نفي برخي شاخص هاي ظاهري آن باشد.

تدبر در ساختارهاي هويت ايراني يعني تأمل در آنچه كه هر ايراني خواه و ناخواه با خود به همراه دارد، چه به آنها ببالديا از آنها بنالد. ابعادي از اين هويت ناظر به دو سطح نگاه بيروني و دروني به هويت ايراني است. در سطح بيروني مي توان به عناصرياز هويت ايراني پرداخت كه در گذار ما به عصر جديد و جهاني شدن آسيب ديده، خواهند ديد و يا تقويت شده و تحكيم خواهنديافت. در اينجا يكي از مصاديق پرسش، كشف راز ماندگاري برخي از مؤلفه هاي هويت ايراني در مواجهه با تندبادهاي فرهنگي –اجتماعي زمانه است.
ادامه مطلب

میسیونرها درایران چه می کنند ؟

اين مقاله، خلاصه كنفرانس فاطمه رئيس السادات با موضوع تاريخچه فعاليت ميسيونرها در ايران است كه تنوع مليتي وحتي جنسي ايشان را از نظر دور نداشته و نگاه نسبتا جامعي را ارائه داده است كه از نظر مي گذرد:

بنابر تعريفي كه از ميسيون و ميسيونري ارائه گرديده (يعني هيئت و مُبلغ تبشيري) مُبلغين و تبشيري‌هاي مسيحي كه به ايران و ساير نقاط جهان رفتند به دو دسته تقسيم مي‌شدند.
الف) مُبلغين مستقل
ب) مُبلغين وابسته

مُبلغين مستقل

مُبلغين و ميسيونرهاي مستقل، ميسيونرهايي بودند كه به صورت انفرادي يا گروهي بدون هيچ وابستگي به هيئت يا انجمن يا دولت و حكومتي و صرفاً بر اساس وظيفه‌ي الهي يا تشخيص خود كمر همت براي تبليغ دين حضرت مسيح(ع) بسته بودند و هدف آن‌ها صرفاً سعادت و نجات بشريت بود.
اين افراد بنابرآن‌چه در «داستان پنطيكاست» گفته شد كار تبليغ را از همان زمان ظهور دين مسيح(ع) شروع كردند و اولين ميسيونرهاي الهي همانا حواريون حضرت مسيح(ع) بودند كه پراكنده شدند و به تبشير و تبليغ پرداختند و شاگردان آن‌ها نيز به تبعيت از آن‌ها اقدام به تعليم آيين مسيح(ع) كردند.
عمده‌ فعاليت اين ميسيونرهاي اوليه در محدوده‌ي يهوديان بود و كم‌كم اين تبليغ و تعليم به گروه‌هاي غيريهودي نيز كشيده شد و همه‌ي افراد را دربر گرفت، آن‌ها در مأموريت خود در بين‌ يهوديان موفق‌تر بودند تا در بين زرتشتيان و مزدكيان.
ميسيونرهاي مستقل كه اولين آن‌ها در ايران همانا حواريون حضرت عيسي(ع) بودند در حدود سال20 تا 60 ميلادي وارد ايران شدند، آن‌ها در سه نقطه از ايران مستقر گرديدند و شروع به فعاليت كردند.

ادامه مطلب

اندر احوالات ایرانیان : تقدیرگرایی / مهمان نوازی

اين مقاله جالب از فردين منصوري است كه درباره تقديرگرايي ايرانيان و مهمان نوازي آنها با ذكر مثال هايي جالب در ميان اقوام ترك و كرد(البته در مورد مهمان نوازي) مقاله اش را غني كرده است. هرچند بين ارتباطي كه ميان تقديرگرايي و انديشه و عمل ايراني در حوزه نذرها و بحث توسل برقرار كرده و هنوز ابهاماتي وجود دارد. به علاوه شكي در منفي بودن تقديرگرايي كه مانع عمل و عامل تنبلي است و در تاريخ نيزفراوان ابزاراستعمارگري امپراطوري هاي اسلامي و مسيحي بوده ترديدي نيست، اما پيوند نذرها و توسل هاـ كه جزوباورهاي ديني مردم است ـ با مقوله تقديرگرايي تا حدي از نگاه انسان شناسانه فاصله مي گيرد.

خصوصيت منفي : تقديرگرايي

تقديرگرايي از مسايل ديرينه‌اي است كه در تمام تمدن‌ها به صورت يك مسأله بارز مطرح بوده و علاقه نوع انسان‌ها به سوي آن كشيده شده است. اين مسأله كه آيا انسان در انجام كارها مختار است و زور و فشاري پشت سر او نيست و يا اينكه مجبور است و در حقيقت عوامل مرئي و نامرئي او را به سوي هدف خاصي سوق مي‌دهند از قديم‌الايام مورد توجه همه يا اكثريت افراد بشر بوده و هر يك از آنان در حدود استعداد خود به تحليل آن پرداخته‌اند.

ادامه مطلب

تنش بر سر تخریب قبرستان مسلمانان در بیت المقدس :

رهبران مذهبی در بیت المقدس نسبت به عواقب خطرناک تصمیم دادگاه عالی اسرائیل در مورد تخریب بخشی از یک قبرستان قدیمی مسلمانان هشدار داده اند.

این قبرستان طی پنجاه سال گذشته مورد استفاده قرار نگرفته اما برخی چهره های مشهور اسلامی در این قبرستان دفن شده اند.

قرار است اجساد این افراد از قبرستان به جایی دیگر منتقل شوند تا در این محل، موزه "مدارا " ساخته شود.

اوائل این هفته صدها مسلمان اعم از پیر و جوان از مرکز بیت المقدس به سمت قبرستان "مامن الله " راهپیمایی کردند.

ادامه مطلب

لغو مجوز اقامت هزاران عرب در بیت‌المقدس شرقی :

آمار وزارت کشور اسرائیل نشان می دهد که سال گذشته حدود چهار هزار و پانصد عرب در بیت المقدس شرقی، حق اقامت خود را از دست داده اند.

این آمار بیست برابر زمانی است که اسرائیل در سال 1967 بخش شرقی بیت المقدس را اشغال و ضمیمه خاک خود کرد.

روزنامه هاآرتص که گزارش مربوط به لغو مجوز اقامت اعراب در بیت المقدس شرقی را منتشر کرده می گوید در چهل سال اول تسلط اسرائیل بر بخش شرقی بیت المقدس (از 1967 تا 2007)، وزارت کشور اسرائیل، مجوز اقامت 8558 عرب ساکن در این بخش را لغو کرد.

وزارت کشور اسرائیل می گوید تحقیقی که سال پیش در این مورد برگزار شد نشان داد که هزاران نفری که ساکن بیت المقدس شرقی قلمداد می شوند، در حقیقت در خارج از کشور زندگی می کنند.

یک گروه حقوق بشری اسرائیل می گوید با اعراب مانند مهاجران به اسرائیل رفتار می شود، در حالی که آنها همواره در بخش شرقی بیت المقدس زندگی کرده اند.

نزدیک به 250 هزار عرب ساکن در بیت المقدس شرقی از حقوقی مانند مهاجران برخوردارند که به معنای آن است که این افراد حق به دست آوردن شهروندی و حق تابعیت را ندارند.

گروه های حقوق بشر اسرائیلی می گویند هنگامی که فلسطینیان حق اقامت در بیت المقدس را از دست می دهند، بازگشت آنها به این شهر حتی برای بازدیدهای فامیلی تقریبا غیر ممکن می شود.

تعیین وضعیت بیت المقدس یکی از موانع اصلی در روند صلح خاورمیانه است. اعراب یک سوم جمعیت بیت المقدس را تشکیل می دهند.

فلسطینی ها خواهان تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی با پایتختی بیت المقدس شرقی هستند.

بخش شرقی بیت المقدس در جریان جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۶۷ به اشغال اسرائیل در آمد.

منبع : بی.بی.سی فارسی

http://www.bbc.co.uk/persian/world/2009/12/091202_an_israel_jerusalem_arab.shtml?s

به نام اهورامزدا خدای یکتا :

این مقاله چکیده ای است خواندنی ازکنفرانس مهرناز رحمانی درباره آشنایی با دین زرتشت و فرهنگ زرتشتیان که توسط خود ایشان به خوبی خلاصه شده و در سطور زیر از نظرمی گذرد :

ايران زادگاه اَشوزرتشت و خاستگاه آيين مزديسناست و زرتشتيان ايرانيان­اند که با وجود فشارها بر کيش خود ماندند يا به هند مهاجرت کردند و پارسيان نام گرفتند و يا به مناطق کويري پناه بردند و در تداوم حيات خود حافظان اصلي فرهنگ و سنت­هايي بسيار کهن شدند.

اَشوزرتشت پيامبر زرتشتيان است. سنت زرتشتيان عصوي وي را حدود ۶۰۰ ق.م مي­دانند. زرتشت در نوجواني باورهاي خرافي مردم و پرستش خدايان پنداري را نادرست تشخيص داد. آنگاه در بيست سالگي تنهايي را برگزيد و به طبيعت روي کرد و در سي سالگي از سوي خدا به پيامبري برگزيده شد. و براي نخستين بار آيين يکتاپرستي را سفارش کرد.

اوستاي کنوني به چهار بخش تقسيم مي­شود : يسنا، يشت­ها، ويسپرد و خرده اوستا. گات­ها يعني سرودهاي پاک که قديمي­ترين قسمت اوستاست در يسنا جاي داده شده است. پيام گات­ها در بيان اَشوزرتشت را مانتره مي­گويند که کلام انديشه برانگيز معني مي­دهد.

زرتشت در فلسفه خود به دو گوهر همزاد اشاره مي­کند که در نظم هستي نقش دارند...

ادامه مطلب

چند کلمه درباره یهود :

چند کلمه درباره یهود خلاصه ای است از کنفرانس زهرا شهابی درباره شناخت دین یهود که می تواند نقطه شروع خوبی برای مطالعه بیشتر مضامین تورات با نگاهی تاریخی- فرهنگی و آشنایی با حوزه فرهنگی یهود درخاورمیانه ونقش تاریخ ساز آن در سرنوشت دیروز و امروز منطقه باشد : 

دین یهود (یا کلیمی در لفظ ایرانیان) ،حدود 3300 سال پیش با نبوت حضرت موسی آغاز گردید.پس از درگذشت حضرت موسی،جانشین وی، یهوشوع ، بنی اسرائیل را به سرزمین مقدس وارد کرد و تا زمان ویرانی دومین معبد بیت المقدس در اورشلیم ‏، 55تن از انبیای بنی اسرائیل به هدایت و ارشاد پیروان این دین پرداختند که از این تعداد 48 نفر آنها  مرد و 7 نفر آنها زن هستند.

جمعیت کنونی یهودیان حدود 13 میلیون نفر است، که اکثریت آن ها به ترتیب در آمریکا، اسرائیل،روسیه و کشورهای اروپایی سکونت دارند و جوامع متعددی از یهودیان نیز در سایر کشورها، از جمله ایران حضور دارند. سابقه حضور یهودیان در ایران به 2700 سال پیش باز می گردد وبسیاری از اماکن مقدس و تاریخی آنها در این کشور قرار دارند که عبارتند از : مقبره حضرت دانیال نبی در شوش، استر و مردخای در همدان، حضرت حبقوق نبی در تویسرکان، علمای برجسته یهودی هاراو اورشرگا در یزد و خاخام ملا مشه هلوی در کاشان.

ادامه مطلب

اندرحوالات ایرانیان : حسن معاشرت / دروغ گویی :

برحسب گزارش کوتاهی که دانشجویان واحد انسان شناسی خاورمیانه می باید درباره صفات مثبت و منفی ایرانیان تهیه کنند،دراین پست مطلب زهرا سادات ابطحی را که از نمونه کارهای جالب و با نگاه به سفرنامه شاردن و کتاب اروپا در صد روز بوده و نظر انتقادی-تحلیلی نویسنده مقاله را نیزدربرمی گیرد، از نظر می گذرد :                   

ويژگي مثبت: حسن روابط اجتماعي (سفرنامه شاردن)

ژان‌ شاردن‌ در سال‌ 1643 م‌، درست‌ سالي‌ كه‌ لوئي‌ چهاردهم‌ به‌ تخت‌ نشست‌، در شهر پاريس‌ متولد شده‌ و در همان‌ محل‌ به‌ تحصيل‌ پرداخته‌ است‌. وي‌ در بيست‌ و دو سالگي‌ (1664-1665 م‌.) اولين‌ سفر خود را آغاز كرد كه‌ در حدود شش‌ سال‌ طول‌ كشيد. در اين‌ سفر، ايران‌ بيش‌ از كشورهاي‌ ديگر نظر او را جلب‌ كرد، به‌ نحوي‌ كه‌ عملاً بيشتر وقت‌ خود را در اين‌ كشور گذراند. اين سفرنامه از خلال اين سفر و سفرهاي بعدي شاردن به ايران تنظيم شده است.

روابط اجتماعي نيکويي که از ديد شاردن مطلوب و قابل ذکر دانسته شده است، بيشتر شامل ادب و احترامي است که ايرانيان در روابط روزمره خود و در کنش با يکديگر به کار مي گيرند. به چند مورد از آنها به اختصار اشاره مي کنم:

«حقيقت اين است که احترام و ادبي که مردم مشرق زمين هنگام سخن گفتن با هم يا در نامه نگاري رعايت مي کنند، در هيچ نقطه اي از روي زمين يافت نمي شود . ص 463»

«ايرانيان با هم کم جنگ و ستيز و آويز مي کنند و اگر به سببي با هم به پرخاشگري و جدال برخيزند، خشم و غضبشان زود فرو مي نشيند و مثل ما نيستند که اختلافشان به قهر و کينه بيانجامد. ص763»

ادامه مطلب

HTS نام اختصاري عنوان اين مقاله و ناظر بر برنامه دقيق وتدوين شده ارتش ايالات متحده براي مطالعه انسان شناختي و آشنايي با بافت فرهنگي افغانستان و عراق است تا شاید از رهگذر چنين شناختی ارتش آمریکا بتواند ازخشونت ناشي ازحضور خود در منطقه كاسته و متحمل كشتاركمتري باشد. اما آيا به راستي چنين برنامه اي تحقق یافتنی است ؟ مقاله زير، خلاصه اي از مطالب مندرج در سايت " نظام انسانی قلمرویی" وابسته به ارتش آمریکا پیرامون همین برنامه جدید است :   

HTS يك برنامه جدید آزمایش مفهوم (proof of concept) است که به واسطه فرمان ایالات متحده درخصوص تعلیم وآموزش ارتش (TRADOC) اجرا شده و به جامعه میزبان نیز خدمت می کند. تمرکز کوتاه مدت برنامه ، ارتقای توانمندی نظامی جهت درک محیط اجتماعی-فرهنگی بومی وشدیدا پیچیده، درمناطقی است که نظامیان درآن به حالت آماده باش درآورده شده اند؛ هرچند در درازمدت HTS امیدوار است درشناخت کشورها ومناطق خارجی، پیش ازگرفتارشدن دراین مناطق، دولت آمریکا را یاری دهد.

  HTSدرپاسخ به خلاءهای موجود دردرک فرماندهان وکارکنان ازجمعیت وفرهنگ بومی وتاثیراین خلاءها برتصمیمات اجرایی و برانتقال ضعیف دانش اجتماعی-فرهنگی به واحدهای فعال درمنطقه خاورمیانه ، توسعه یافته است  و رویکرد اين برنامه آن است که تخصص وتجربه دانشمندان علوم اجتماعی وکارشناسان منطقه ای، درکنارپژوهش هایی دارای قابلیت بازگشت مجدد به میدان وبه لحاظ منابع باز را درحمایت مستقیم ازواحدهای آماده باشی قراردهد که درگیرعملیات با گستره کامل آن هستند.

ادامه مطلب

فراملی شدن میدان پژوهش : کلوب انسان شناسان تاریخی :

انگسنگ هو عضو هیئت علمی انسان شناسی و مطالعات اجتماعی و پژوهشگر آکادمی هاروارد در مطالعات بین المللی و منطقه ای است . وی بعد ازچندین سال تدریس در دانشگاه هاروارد به دانشگاه دوک در کارولینای شمالی پیوست و هم اکنون درمرکز مطالعات اسلامی دانشگاه دوک (DISC )مشغول به فعالیت است. وی درکمیته های مطالعات خاورمیانه ، جنوب آسیا و مطالعات اجتماعی فعالیت کرده است. حوزه علاقه او معطوف به این موضوع است که چگونه چالش تحرکات جمعیتی، پذیرای  تئوری های جامعه ودولت شده است. اوعلاقه خود را از خلال دیاسپوراها و امپراطوری های اقیانوس هند دنبال می کند؛ وبه این منظور ازمواد خام تاریخی و مردم نگارانه مربوط به یمن (حوزه عرب)، هند ومجمع الجزایرمالاکا بهره می گیرد.

از جمله آثاراخیر او می توان به موارد زیر اشاره کرد: " امپراطوری از منظر دیاسپوریک : نگاهی از بعد دیگر"  درنشریه مطالعات تطبیقی جامعه و تاریخ (2004) ، و " نام ها فراتر از ملت ها : ساختن جهان-شهرهای محلی" درنشریه مطالعات روستایی (2002) . همچنین کتاب مشهور او به نام " قبرهای تریم : شجره شناسی و تحرک جمعیتی در اقیانوس هند " در سال 2005 توسط انتشارات دانشگاه کالیفرنیا به چاپ رسیده است.

ادامه مطلب

انجمن انسان شناسی آمریکا : کدهای اخلاقی و مسئله پژوهش در خاورمیانه : 

در این مقاله کوتاه بنا است به تحلیل وضعیت تنظیم کدهای اخلاقی انسان شناسی درانجمن انسان شناسی آمریکا پرداخته و مبنای بحث، نظریه میشل فوکو درخصوص رابطه حقیقت وقدرت از طریق گفتمان قرارگیرد.

اولین سابقه های ذهنی انجمن انسان شناسی آمریکا(ََAmerican Anthropological Association) درباره اخلاق علم انسان شناسی به دوره فرانس بوآز، بنیان گذار انسان شناسی معاصرآمریکا باز می گردد. درسال 1919، بوآز بحث جدی را درانجمن انسان شناسی آمریکا مطرح و مراتب اعتراض شدید خود نسبت به عملکرد چهار انسان شناس آمریکایی - که نامی از آنها نمی برد- را اعلام می کند. کسانی که درآمریکای لاتین باپوشش انسان شناس، به تعبیر خودبوآز، علم را به "کثافت" می کشند. این درحالی بود که انجمن ده روز بعد، باخود بوآز برخورد کرده و او را به خاطر توهین به همکارانش شماتت می کند. نتیجه چنین واکنشی از سوی انجمن آن شد که درآمریکا هیچ گاه کد اخلاقی مستحکمی، درخصوص همکاری انسان شناسان با ارتش و اطلاعات و ضرورت حمایت از اطلاع رسان های بومی شکل نگرفت.

ادامه مطلب